ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑναβΑθμιση των δεξιοτΗτων του προσΩπικοΥ των δΗμων σχετικΑ με τον σχεδιασμΟ και τη διαχεΙριση του βΙώσιμου τουρισμοΥ UST UST Πώς ένας δήμος μπορεί να γίνει μοχλός βιώσιμου τουρισμού
Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του/των συγγραφέα/ων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA). Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε ο EACEA μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι' αυτές. Αρ.έργου.: 2022-1-SE01-KA220-VET-000089744 UST Αναβαθμιση των ικανοτητων του δημοτικου προσωπικου στον προγραμματισμΟ και τη διαχειριση biωσιμος τουρισμοσ
02 Πίνακας περιεχομένων 13 Βασικές αρχές 04 Το έργο εν συντομία 19 Αυτοαξιολόγηση 05 Εισαγωγή 21 Από την ιδέα στην πράξη 10 Ερμηνεία της βιωσιμότητας 35 Μαρτυρίες Πίνακας περιεχομένων 3
UST Αναβάθμιση των δεξιοτήτων του προσωπικού των δήμων στον σχεδιασμό και τη διαχείριση του βιώσιμου τουρισμού ERASMUS+ 2022 - 2025 Ο γενικός στόχος του έργου είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης του βιώσιμου τοπικού τουρισμού και η αύξηση της ελκυστικότητας των μεσαίου μεγέθους δήμων μέσω της αναβάθμισης των δεξιοτήτων του προσωπικού των δήμων. Οι συγκεκριμένοι στόχοι είναι: 1.Να ενισχυθούν οι γνώσεις και οι ικανότητες του προσωπικού των τοπικών αρχών στον τομέα του σχεδιασμού και της διαχείρισης του αειφόρου τουρισμού. 2.Ανάπτυξη καινοτόμων τοπικών στρατηγικών για τον καθορισμό της εδαφικής προώθησης της πόλης, με στόχο την προώθηση των πόλεων ως τουριστικών προορισμών, ενισχύοντας την ενεργό συμμετοχή των τοπικών φορέων. 3.Προώθηση του βιώσιμου τοπικού τουρισμού, ο οποίος λαμβάνει πλήρως υπόψη τις τρέχουσες και μελλοντικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης που θα βοηθήσει τους δήμους να κατανοήσουν πού υπάρχουν κενά γνώσεων και πρακτικών σε βασικούς τομείς του τουρισμού. ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: νέο εκπαιδευτικό περιεχόμενο για δημόσιους υπαλλήλους και διευθυντικά στελέχη που εργάζονται στον τομέα του τουρισμού, το οποίο ανταποκρίνεται στις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται από το προσωπικό των δήμων. ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ: συλλογή καλών πρακτικών και συγκεκριμένων παραδειγμάτων βιώσιμου τουρισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. SveDest(Σουηδική Ανάπτυξη Προορισμών) SERN (Δίκτυο Σουηδίας-Εμίλια Ρομάνια), Δήμος Σκαντιάνο , Δήμος Φάλκενπιγκ , CARDET , Δήμος Χιχόνα https://ustproject.eu/ https://www.facebook.com/ust.project/ Ακρωνύμιο Τίτλος Πρόγραμμα χρηματοδότησης Διάρκεια Γενικός στόχος Ειδικοί στόχοι Αποτελέσματα Κύριος εταίροςΆλλοι συνεργάτες Ιστοσελίδα ασελίδα Facebook Το έργο εν συντομία 4
Εισαγωγή Ο τουρισμός είναι και πάλι μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομικές μηχανές στον κόσμο. Το 2024, ο εκτιμώμενος αριθμός διανυκτερεύσεων σε τουριστικά καταλύματα στην ΕΕ θα φθάσει τα 2,99 δισεκατομμύρια, ξεπερνώντας το προηγούμενο έτος κατά 53,4 εκατομμύρια, ή 2%. Σε αυτό πρέπει να προστεθούν οι αμέτρητες ημερήσιες εκδρομές. Αυτοί οι επισκέπτες δημιουργούν θέσεις εργασίας και τοπική υπερηφάνεια, αλλά ασκούν επίσης πίεση στη γη, το νερό, τη στέγαση, τις μεταφορές και τα πολιτιστικά αγαθά. Υπάρχει πίεση στις τοπικές υποδομές, κίνδυνος διεύρυνσης των κοινωνικών διαφορών και διάβρωση των τοπίων και του τρόπου ζωής που προσελκύουν τους επισκέπτες. Το ταξίδι μας ξεκινά εδώ Ο τουρισμός είναι παγκόσμιος. Δεν πηγαίνουν όλοι παντού, αλλά η ταξιδιωτική τάση να πηγαίνουν όλοι κάπου είναι πολύ σαφής και αυξανόμενη. Ο παγκόσμιος τουρισμός έκλεισε το 2024 με περίπου 1,4 δισεκατομμύρια διεθνείς αφίξεις, 11 % περισσότερες από το 2023 και ουσιαστικά πίσω στον όγκο του 2019. Ωστόσο, η ανάκαμψη δεν ήταν ομοιόμορφη: Μέση Ανατολή: 95 εκατομμύρια αφίξεις, 32% πάνω από το 2019 και 1% πάνω από το 2023. Αφρική: 74 εκατομμύρια αφίξεις, 7% πάνω από το 2019 και 12% πάνω από το 2023. Ευρώπη: 747 εκατομμύρια αφίξεις, 1% πάνω από το 2019 και 5% πάνω από το 2023. Ο ευρωπαϊκός τουρισμός καθοδηγείται από τα ισχυρά ενδοευρωπαϊκά ταξίδια. Όλες οι υποπεριοχές ξεπέρασαν τα προ της πανδημίας επίπεδα, εκτός από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, όπου η ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας συνεχίζει να μειώνει τη ζήτηση. Η Ευρώπη και ο κόσμος προοπτική ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ 5
Αμερική: 213 εκατομμύρια αφίξεις, 97% του 2019. Η Καραϊβική και η Κεντρική Αμερική έχουν ήδη ξεπεράσει τα επίπεδα του 2019. Ασία και Ειρηνικός: 316 εκατομμύρια αφίξεις, ακόμα 13% κάτω από το 2019, αλλά 33% πάνω από το 2023, που σημαίνει 78 εκατομμύρια επιπλέον επισκέπτες σε ένα χρόνο. «Το 2024, ο παγκόσμιος τουρισμός ολοκλήρωσε την ανάκαμψή του από την πανδημία και, σε πολλά μέρη, οι αφίξεις τουριστών και ιδίως τα έσοδα είναι ήδη υψηλότερα από ό,τι το 2019. Η ανάπτυξη αναμένεται να συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, γεγονός που μας υπενθυμίζει την τεράστια ευθύνη που έχουμε να θέσουμε τους ανθρώπους και τον πλανήτη στο επίκεντρο της ανάπτυξης.»UN Tourism Secretary-General Zurab Pololikashvili Μετατόπιση του τουρισμού ξοδεύω Οι διεθνείς τουριστικές εισπράξεις θα φθάσουν το 2024 τα 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, 4% περισσότερο από το 2019 σε πραγματικούς όρους και 3% πάνω από το 2023. Προσθέστε τις επιβατικές μεταφορές και οι συνολικές τουριστικές εξαγωγές φτάνουν σε αξία ρεκόρ 1,9 τρισ. δολάρια ΗΠΑ. Η μέση δαπάνη ανά διεθνή άφιξη ομαλοποιείται σταδιακά. Πίσω από τα πρωτοσέλιδα στοιχεία κρύβονται μεγάλοι νικητές των δαπανών: Το Κουβέιτ (+232% στις εισπράξεις σε σχέση με το 2019), το Ελ Σαλβαδόρ (+206% ), η Σαουδική Αραβία (+148%), η Αλβανία (+136%), η Σερβία (+98%), η Δημοκρατία της Μολδαβίας (+86%) και ο Καναδάς (+70%). Στο εξωτερικό, τα νοικοκυριά της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιταλίας και της Γαλλίας ξόδεψαν τουλάχιστον 11% περισσότερα χρήματα στο εξωτερικό σε σχέση με το 2019. Οι Ινδοί ταξιδιώτες ξόδεψαν 81% τοις εκατό περισσότερο μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024. ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η εξέλιξη αυτή έφερε πολλές πτυχές και σε ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το τουριστικό οικοσύστημα της ΕΕ είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφο και πολύπλοκο, καλύπτοντας παγκοσμιοποιημένες και διασυνδεδεμένες αλυσίδες αξίας. Περιλαμβάνει επιχειρήσεις σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών τροφίμων και ποτών, των διαδικτυακών παρόχων πληροφοριών και υπηρεσιών (π.χ. τουριστικά γραφεία ή ψηφιακές πλατφόρμες), των ταξιδιωτικών πρακτόρων και των διοργανωτών ταξιδιών, των προμηθευτών καταλυμάτων, των οργανισμών διαχείρισης προορισμών, των αξιοθέατων και των μεταφορών επιβατών (όπως αεροπορικές εταιρείες και αεροδρόμια, τρένα, λεωφορεία και πλοία). Παρά τις αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ο τουρισμός αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής οικονομίας της ΕΕ. Το 2019, αντιπροσώπευε σχεδόν το 10% του ΑΕΠ της ΕΕ και αντιστοιχούσε σε περίπου 23 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ένωση. Όπως και για τα άλλα οικοσυστήματα, η επικαιροποίηση της βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ υπογράμμισε την ανάγκη να επιταχυνθεί περαιτέρω η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση και να αυξηθεί η ανθεκτικότητα του τουρισμού της ΕΕ. Για το σκοπό αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να συνδιαμορφώσει μια πορεία μετάβασης με τη βιομηχανία, τις δημόσιες αρχές, τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Στις 4 Φεβρουαρίου 2022, η Επιτροπή δημοσίευσε την πορεία μετάβασης για τον τουρισμό. 6
Όταν η Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη μας υπενθυμίζει ότι η ευημερία πρέπει να παραμείνει «εντός των ορίων του πλανήτη», η συζήτηση για τον τουρισμό συνήθως επικεντρώνεται σε μια γνωστή ομάδα στόχων: αξιοπρεπής εργασία (ΣΒΑ 8), βιώσιμες κοινότητες (ΣΒΑ 11), υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή (ΣΒΑ 12), δράση για το κλίμα (ΣΒΑ 13) και προστασία της γης και της θάλασσας (ΣΒΑ 15 και 14). Ωστόσο, σε έναν δήμο, όπου η πολιτική συναντά την καθημερινή ζωή, και οι 17 στόχοι έχουν σημασία. Οι αποφάσεις σχετικά με τη στέγαση ή την κινητικότητα επηρεάζουν τη φτώχεια και την ανισότητα (ΣΒΑ 1 & 10). Οι τοπικές διατροφικές παραδόσεις συνδέονται με την εξάλειψη της πείνας (ΣΒΑ 2), οι ενεργειακές επιλογές απαιτούν προσιτή καθαρή ενέργεια (ΣΒΑ 7) και χρειάζονται ισχυροί θεσμοί και συνεργασίες για να ενσωματωθούν οι σκέψεις και οι ιδέες για τον βιώσιμο τουρισμό στην καθημερινή ζωή (ΣΒΑ 16 και 17). Η προσέγγιση του τουρισμού μέσα από το πρίσμα των ΣΒΑ μετατρέπει τη βιωσιμότητα από ένα εξειδικευμένο θέμα σε ένα θέμα κεντρικής σημασίας για τη διακυβέρνηση, όπου οι προϋπολογισμοί, οι άδειες, οι προμήθειες, τα σχέδια χρήσης γης και οι διατομεακές συμμαχίες επηρεάζουν το αν θα αφήσουμε έναν τόπο καλύτερο (ή χειρότερο) από ό,τι τον βρήκαμε. Η υιοθέτηση αυτής της ευρείας οπτικής γωνίας συνοδεύεται από μια σειρά προβλημάτων. Αν η βιωσιμότητα είναι το παν, τότε υπάρχει ο πραγματικός κίνδυνος να μην είναι τίποτα. Γιατί ο βιώσιμος τουρισμός είναι πλέον αναγκαιότητα rΗ έκθεση προσδιορίζει 27 τομείς μέτρων για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του τουρισμού στην ΕΕ. Η οδός διαρθρώνεται σε δομικά στοιχεία που αναπτύχθηκαν από την ειδική ομάδα 2 του Βιομηχανικού Φόρουμ και συγκεντρώνει στοιχεία που προσδιορίστηκαν από ενδιαφερόμενους φορείς και δομές στο πλαίσιο περισσότερων από 30 συνεδριάσεων και εργαστηρίων. Την 1η Δεκεμβρίου 2022, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε την ευρωπαϊκή ατζέντα για τον τουρισμό 2030. Η ατζέντα βασίζεται στη διαδρομή μετάβασης της Επιτροπής για τον τουρισμό και περιλαμβάνει ένα πολυετές πρόγραμμα εργασίας με δράσεις που πρέπει να αναλάβουν τα κράτη μέλη της ΕΕ, η Επιτροπή και οι ενδιαφερόμενοι φορείς του τουρισμού. Με αυτά τα στοιχεία γίνεται σαφές ότι ο τουριστικός τομέας θα συνεχίσει να αναπτύσσεται και θα απαιτήσει ισχυρότερες πολιτικές από όλους τους δημόσιους υπαλλήλους που ασχολούνται με αυτά τα θέματα, σε περιφερειακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Οι πολλοί ρόλοι που διαδραματίζει ένας δήμος LΟι τοπικές αρχές δεν είναι ποτέ «απλά» γραφεία τουρισμού. Σύμφωνα με την Σουηδική Ένωση Τοπικών Αρχών και Περιφερειών (SKR), οι δήμοι συνδυάζουν τέσσερις αλληλεπικαλυπτόμενους ρόλους που διαμορφώνουν την εμπειρία κάθε επισκέπτη: Προσέλκυση: Δημιουργία ή προώθηση λόγων για να επισκεφθεί κανείς τον τόπο, από πολιτιστικά φεστιβάλ έως ποδηλατικές διαδρομές. Παροχή υπηρεσιών: Διασφάλιση ομαλής και ασφαλούς διαμονής μέσω της κινητικότητας, της σήμανσης, της διαχείρισης των απορριμμάτων, της ύδρευσης και των ψηφιακών υπηρεσιών. Ρυθμιστής: Θέσπιση και επιβολή κανόνων για τη χωροταξία, την ασφάλεια, τη διατήρηση και τη φορολογία, ώστε να μοιράζονται τα οφέλη και να περιορίζονται οι βλάβες. Ενισχυτής: Προβολή τοπικών ιστοριών, κινητοποίηση επιχειρηματικής υποστήριξης και μεσολάβηση σε συνεργασίες που διατηρούν την αξία στην κοινότητα. ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ 7
Προώθηση του βιώσιμου τουρισμού μέσω πολιτικών Ο στρατηγικός σχεδιασμός του τουρισμού είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Υπάρχουν πολλά συμφέροντα και διαφορετικές απόψεις που πρέπει να συντονιστούν με κάποιο τρόπο. Το σημείο εκκίνησης της τουριστικής ανάπτυξης μιας περιοχής είναι συνήθως ένας ενθουσιώδης επιχειρηματίας ή μια ομάδα επιχειρηματιών που έχουν εντοπίσει μια τάση ή μια ανάγκη της αγοράς που μπορεί να ικανοποιηθεί μέσω δραστηριοτήτων στην περιοχή. Μπορεί επίσης να είναι το αποτέλεσμα των προσπαθειών ενθουσιωδών για τη διοργάνωση ενός συγκεκριμένου αθλητικού ή άλλου γεγονότος. Ο προορισμός μπορεί να έχει ιστορικά, γαστρονομικά, φυσικά ή άλλα μοναδικά χαρακτηριστικά που κάποιος έχει ανακαλύψει και θέλει να επικοινωνήσει, διαδίδοντας την είδηση. Μόλις αρχίσει η εισροή τουριστών, η ανάγκη για στρατηγικό σχεδιασμό γίνεται κρίσιμη. Οι τοπικοί πολιτικοί κρίνονται σε μεγάλο βαθμό από τους εκλογείς για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον τουρισμό και πώς τα οφέλη του μπορούν να φτάσουν σε όλους τους κατοίκους του προορισμού: ίσως ορισμένες ομάδες θεωρούν την ανάπτυξη του τουρισμού επιζήμια για άλλες επιχειρήσεις ή την καθημερινή τους ζωή. Ο τουρισμός αναπτύσσεται πολύ πιο γρήγορα από τις παραδοσιακές επιχειρήσεις και, δεδομένου ότι το κύριο πλεονέκτημα είναι συχνά ο προορισμός και οι άνθρωποι που ζουν εκεί, αυτό μπορεί εύκολα να δημιουργήσει ανησυχία και παρεξηγήσεις μεταξύ των κατοίκων, των τουριστικών επιχειρήσεων και των πολιτικών. Για παράδειγμα, χρειάζεται πολύ περισσότερος χρόνος για να δημιουργηθεί η υποδομή για έναν ορισμένο αριθμό επισκεπτών από ό,τι για να προσελκύσει και να πείσει τον ίδιο αριθμό επισκεπτών να επισκεφθούν έναν τόπο. Ως εκ τούτου, χρειάζονται εργαλεία για την ενσωμάτωση βιώσιμων πρακτικών. Η μοναδική ομοιότητα των ευρωπαϊκών δήμων Οι δήμοι σε όλη την Ευρώπη αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα με διαφορετικό τρόπο, και οι περισσότεροι από αυτούς αισθάνονται ότιing μόνοι στις μοναδικές προκλήσεις τους και δεν βλέπουν ομοιότητες με άλλους Ευρωπαίους ομολόγους τους. Μπορεί να έχουν διαφορετικές οικονομικές ανάγκες, διαφορετικά σημεία εκκίνησης και επίσης διαφορετική πολιτική/δημόσια πολιτική. Επιπλέον, τα εργαλεία καθοδήγησης μπορεί να βρίσκονται οργανωτικά σε χέρια, συνήθως σε απομονωμένους τομείς, που δεν εμπλέκονται άμεσα στο πραγματικό αποτέλεσμα, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει απογοήτευση και απελπισία στους δημόσιους υπαλλήλους να εργαστούν ενεργά με αυτά τα ζητήματα στρατηγικά. Ένα άλλο ζήτημα που αφορά τους δημόσιους υπαλλήλους είναι το γεγονός ότι δεν έχουν επαρκή γνώση των βιώσιμων πρακτικών και του τρόπου με τον οποίο μικρές αλλά συνεκτικές αλλαγές στην πολιτική έχουν μεγάλο αντίκτυπο τόσο στους επισκέπτες όσο και στους κατοίκους της περιοχής. Επομένως, όταν μιλάμε για βιώσιμο τουρισμό, χρειαζόμαστε μια κοινή βάση συζήτησης και πρέπει να ξεκινήσουμε από εκεί. Έργο UST 8
Το πρόγραμμα UST στοχεύει ακριβώς σε αυτό: να κάνει όλους τους κατοίκους του δήμου να αισθάνονται άνετα να συζητούν για τη βιωσιμότητα και να βελτιώνουν το έργο τους, ανεξάρτητα από το σημείο εκκίνησης. Τα εργαλεία UST δίνουν τη δυνατότητα σε κάθε δήμο (ή στους ενδιαφερόμενους φορείς μιας επιτροπής για μια ετήσια εκδήλωση) να ξεκινήσουν μια εσωτερική αξιολόγηση του οργανισμού τους, προκειμένου να εκτιμήσουν σε ποιο στάδιο βρίσκονται όσον αφορά την προώθηση του έργου τους για τη βιωσιμότητα και τι είναι εφικτό να βελτιωθεί. Το εργαλείο αυτοαξιολόγησης που έχει δημιουργηθεί σε μορφή εργαστηρίου είναι εξαιρετικό για την ανάδειξη των προκλήσεων και των πλεονεκτημάτων του δήμου. Συχνά αποδεικνύει ότι ήδη κάνουμε πολλά βιώσιμα πράγματα χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, αλλά αν τα τοποθετήσουμε σε ένα πλαίσιο συνεχούς βελτίωσης, η μεσοπρόθεσμη αξία τους για όλους όσους εμπλέκονται στον προορισμό, ο τουρισμός θα γίνει όλο και πιο αναγεννητικός. Σε όλο αυτό το εγχειρίδιο θα δείτε πώς οι δήμοι-εταίροι του UST εξισορροπούν αυτούς τους ρόλους, ανάλογα με το πλαίσιο και τις δυνατότητές τους. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η επιλογή ενός ρόλου, αλλά η αναγνώριση του τρόπου με τον οποίο αλληλοενισχύονται και συμβάλλουν στο σύνολο. Η προώθηση του βιώσιμου τουρισμού μέσω προσεκτικών πολιτικών και κανονισμών μπορεί να απελευθερώσει την ιδιωτική συμμετοχή, οι καλές υπηρεσίες καθιστούν την προώθηση της εικόνας του τόπου αξιόπιστη και οι ισχυρές συνεργασίες τροφοδοτούν τις πολιτικές με νέες ιδέες. Καλώς ήρθατε στο εγχειρίδιο ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ 9 Κάντε κλικ εδώ για να μάθετε περισσότερα σχετικά με το έργο UST από τον Johan Cavallini της SveDest, τον επικεφαλής εταίρο του έργου. Κάντε κλικ εδώ για να ανακαλύψετε πώς το εγχειρίδιο UST μπορεί να υποστηρίξει το δήμο σας, με πληροφορίες από τον Johan Olofsson της SveDest, τον επικεφαλής εταίρο του έργου.
SΟ βιώσιμος τουρισμός αναφέρεται στην ανάπτυξη ενός μοντέλου τουρισμού που μπορεί να εξασφαλίσει διαφορετικά και μακροπρόθεσμα οφέλη για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς: την κοινότητα και το τοπικό περιβάλλον, τους τουριστικούς φορείς και τους τουρίστες. Ο βιώσιμος τουρισμός βασίζεται σε μια σειρά βασικών αρχών που έχουν σχεδιαστεί για να διασφαλίζουν ότι η ανάπτυξη του τουρισμού αποτελεί μια θετική εμπειρία για τους κατοίκους της περιοχής, τις τουριστικές επιχειρήσεις και τους ίδιους τους τουρίστες. Οι αρχές αυτές συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση των αρνητικών κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενισχύοντας παράλληλα την πολιτιστική ακεραιότητα και την οικολογική διατήρηση των προορισμών. Τι σημαίνει στην πράξη ο βιώσιμος τουρισμός Ο βιώσιμος τουρισμός στην πράξη εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο οι δήμοι επιλέγουν να τον διαχειριστούν. Η προώθηση του βιώσιμου τουρισμού παρέχει στους δήμους την ευκαιρία να δημιουργήσουν διαρκείς θετικές επιπτώσεις τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες. Δεν πρόκειται απλώς για τη διαχείριση των επισκεπτών, αλλά για την καλλιέργεια μιας σχέσης μεταξύ του τουρισμού και της κοινότητας που είναι αμοιβαία επωφελής και μπορεί να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μέσω στρατηγικού σχεδιασμού, συνεργασίας και συγκεκριμένων δράσεων, οι δημοτικοί υπάλληλοι μπορούν να διασφαλίσουν ότι ο τουρισμός συμβάλλει στη δημιουργία ζωντανών, χωρίς αποκλεισμούς και ανθεκτικών κοινοτήτων, προστατεύοντας παράλληλα τη βιοποικιλότητα και το φυσικό περιβάλλον. Όταν οι δήμοι συνεργάζονται με επιχειρήσεις, κατοίκους και τοπικούς οργανισμούς, μπορούν να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο μέλλον για τον τουρισμό που ωφελεί όλους. Ερμηνεία της αειφορίας: εργαλεία και νοοτροπίες ΤΟΠΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ: Ο ΒΙΩΣΙΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Ο βιώσιμος τουρισμός δεν είναι ένα σταθερό σχέδιο ή ένα σύνολο έτοιμων λύσεων — είναι μια δυναμική και εξελισσόμενη διαδικασία που πρέπει να βασίζεται στις μοναδικές πραγματικότητες κάθε τόπου. Σε όλη την Ευρώπη, οι δήμοι αντιμετωπίζουν διαφορετικές προκλήσεις, προτεραιότητες και ευκαιρίες στην προσπάθειά τους να ενσωματώσουν τη βιωσιμότητα στις τουριστικές τους στρατηγικές. Ωστόσο, πίσω από αυτές τις διαφορές, αναδύονται κοινά μοτίβα: η ανάγκη για διατομεακή συνεργασία, η σημασία του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και η ευθύνη για την εξισορρόπηση των συμφερόντων των επισκεπτών, των κατοίκων, των επιχειρήσεων και του περιβάλλοντος. Για να αποτυπώσουν αυτή την πολυπλοκότητα, οι εταίροι του έργου UST ζήτησαν τις απόψεις δημοτικών ηγετών και επαγγελματιών που ασχολούνται καθημερινά με αυτά τα ζητήματα. Οι απόψεις τους αποκαλύπτουν τις πρακτικές πραγματικότητες που κρύβονται πίσω από τις αρχές του βιώσιμου τουρισμού: πώς η βιωσιμότητα πρέπει να ενσωματωθεί στον χωροταξικό σχεδιασμό, πώς η πολιτική και διοικητική συνέχεια μπορεί να διαμορφώσει τα αποτελέσματα και πώς ο δημόσιος τομέας διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξη του τουρισμού υποστηρίζει την ευημερία της κοινότητας και δεν την υπονομεύει. Αυτά τα παραδείγματα δεν είναι μόνο εμπνευσμένα, αλλά προσφέρουν και πολύτιμα διδάγματα για άλλους δήμους. Καθιστούν σαφές ότι κάθε κοινότητα — ανεξάρτητα από το μέγεθος, την τοποθεσία ή τους πόρους της — αντιμετωπίζει τις δικές της προκλήσεις στην πορεία προς τον βιώσιμο τουρισμό. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η βιωσιμότητα δεν είναι μια κατάσταση που επιτυγχάνεται μια για πάντα, αλλά μια συνεχής διαδικασία προβληματισμού, μάθησης, Έργο UST 10
Ένα από τα επιτεύγματα για τα οποία είμαι πιο περήφανος είναι η διατμηματική συνεργασία που καθιερώσαμε στο Falköping, ιδίως όσον αφορά το έργο του δήμου σε σχέση με τα μονοπάτια πεζοπορίας. Αναπτύξαμε μια σαφή δομή που καθορίζει τις αρμοδιότητες, τόσο εντός του δήμου όσο και σε σχέση με εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς. Αυτό περιλάμβανε τη σύναψη συμφωνιών που εξασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη συντήρηση και διαχείριση των μονοπατιών, είτε από τον ίδιο τον δήμο είτε από εξωτερικούς εταίρους. Αυτές οι προσπάθειες οδήγησαν σε μια πιο στρατηγική και βιώσιμη προσέγγιση, η οποία έχει πλέον ενσωματωθεί στις ρουτίνες του δήμου. Είμαι επίσης περήφανος που συνέβαλα στο έργο γύρω από τη λίμνη Hornborga, η οποία επιλέχθηκε ως εθνική περιοχή πρότυπου για τη βιώσιμη ανάπτυξη με βάση τον τουρισμό. Καταφέραμε να διευρύνουμε την κατανόηση του τι απαιτεί η βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού από τον δημόσιο τομέα. Ωστόσο, η διατήρηση αυτής της προόδου με την πάροδο του χρόνου απαιτεί συνεχείς προσπάθειες, ιδίως όσον αφορά τη μεταβίβαση γνώσεων στους νέους πολιτικούς και δημόσιους υπαλλήλους. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος βοηθά τους δήμους να προσεγγίσουν τις δικές τους προσπάθειες με υπομονή, διαφάνεια και προθυμία να εξελιχθούν. ΔΗΜΟΣ ΤΙΝΤΑΧΟΛΜ ANNA-KLARA BÖRJESSON Διευθυντής της Διεύθυνσης Πολιτισμού και Αναψυχής, Δήμος Tidaholm, πρώην Διευθυντής Τουρισμού, Δήμος Falköping Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στον δήμο σας όσον αφορά τον σχεδιασμό του βιώσιμου τουρισμού; Μία από τις κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στον δήμο μας όσον αφορά τον σχεδιασμό του βιώσιμου τουρισμού είναι η ενσωμάτωση των θεμάτων που σχετίζονται με τον τουρισμό στις μακροπρόθεσμες διαδικασίες χωροταξικού και κοινωνικού σχεδιασμού. Η πρόκληση αυτή παραμένει ανεξάρτητα από τις αλλαγές στην πολιτική ηγεσία ή στους δημοτικούς υπαλλήλους. Ο βιώσιμος τουρισμός απαιτεί μια διατομεακή προσέγγιση, αλλά η συνεργασία μεταξύ των διοικητικών υπηρεσιών του δήμου μπορεί να είναι δύσκολη. Για να εξασφαλιστεί η συνεπής υποστήριξη του δημόσιου τομέα, είναι ζωτικής σημασίας ο δήμος να έχει σαφή εντολή και κοινή αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί στρατηγικά ο τουρισμός. Χωρίς αυτό, ο τουρισμός κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί ως ξεχωριστό ή δευτερεύον ζήτημα, και όχι ως αναπόσπαστο μέρος της βιώσιμης ανάπτυξης της κοινότητας. Ποιο είναι το επίτευγμά σου για το οποίο είσαι πιο περήφανος; 1 2 Γιατί είναι σημαντικά αυτά τα ζητήματα; TΑυτά τα ζητήματα είναι σημαντικά, διότι η βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού απαιτεί σαφή δημόσια ευθύνη. Ο δημόσιος τομέας πρέπει να διασφαλίσει ότι ο τουρισμός εξελίσσεται με τρόπο που σέβεται τη φέρουσα ικανότητα του τόπου — τη φύση, την άγρια ζωή και τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκεί. Δεν πρέπει να προωθούμε τον τουρισμό εάν έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον ή στις τοπικές κοινότητες, ή εάν ο δημόσιος τομέας δεν είναι προετοιμασμένος να αναλάβει μακροπρόθεσμη ευθύνη για τις συνέπειες αυτής της ανάπτυξης. Πρέπει να αλλάξουμε την προοπτική μας από την αποκλειστική εστίαση στο μάρκετινγκ και την ανάπτυξη προϊόντων στην ενσωμάτωση του τουρισμού σε έναν ευρύτερο χωροταξικό και κοινοτικό σχεδιασμό. 3 ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ 11
Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στον δήμο σας όσον αφορά τον σχεδιασμό του βιώσιμου τουρισμού; Η μεγαλύτερη πρόκληση για εμάς είναι ο χρόνος. Αρχικά, χρειάζεται χρόνος για να εξοικειωθούμε με τα ζητήματα και να αποκτήσουμε ικανότητες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η βιωσιμότητα αντικατοπτρίζεται στη δουλειά μας. Χρειάζεται επίσης χρόνος για να κατανοήσουμε και να εφαρμόσουμε διάφορα εργαλεία. Για παράδειγμα, φέτος χρησιμοποιούμε για πρώτη φορά το *GreenTime* σε σχέση με το Kalmar City Festival. Το GreenTime είναι ένα εργαλείο πιστοποίησης βιώσιμων εκδηλώσεων. 1 Είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι για τη στρατηγική προορισμού που μας ανέθεσε η πολιτική ηγεσία να αναπτύξουμε. Περιλαμβάνει την απόφαση να εργαστούμε σύμφωνα με το GSTC – το διεθνές πρότυπο του Παγκόσμιου Συμβουλίου Βιώσιμου Τουρισμού για την ανάπτυξη βιώσιμων προορισμών. Το γεγονός ότι η στρατηγική έχει εγκριθεί από το δημοτικό συμβούλιο δείχνει ότι υπάρχει ισχυρή πολιτική υποστήριξη για αυτό το έργο. Ποιο είναι το επίτευγμά σου για το οποίο είσαι πιο περήφανος; 2 Για εμάς, η βιωσιμότητα είναι φυσικά ενσωματωμένη σε όλα όσα κάνουμε. Συνεργαζόμενοι με τις τρεις διαστάσεις της βιωσιμότητας, δημιουργούμε καλύτερες συνθήκες για την τουριστική βιομηχανία, ώστε να λειτουργεί βιώσιμα, όλο το χρόνο. Βελτιώνουμε επίσης την προσβασιμότητα, ώστε όλοι να μπορούν να απολαύσουν τους προορισμούς και τις εμπειρίες μας. Τέλος, προστατεύουμε την πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό περιβάλλον για τις μελλοντικές γενιές. Γιατί είναι σημαντικά αυτά τα ζητήματα; 3 Ταυτόχρονα, οι τουριστικές επιχειρήσεις πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη για τον αντίκτυπό τους και οι επισκέπτες πρέπει να σέβονται τους τόπους που επισκέπτονται. Ο βιώσιμος τουρισμός είναι μια κοινή ευθύνη που πρέπει να βασίζεται σε μακροπρόθεσμη σκέψη και στις τοπικές συνθήκες. ΔΗΜΟΣ ΚΑΛΜΑΡ SYLVIA NYLIN Διευθύνων Σύμβουλος της Destination Sigtuna, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της VisitKalmar Έργο UST 12
ΤΕΛΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ Βασικές αρχές Οι βασικές αρχές του βιώσιμου τουρισμού σύμφωνα με τους κύριους διεθνείς οργανισμούς είναι: ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μείωση της ρύπανσης, των αποβλήτων, της κατανάλωσης ενέργειας και της χρήσης νερού για την προστασία των φυσικών οικοτόπων και τη διατήρηση του τοπίου. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ Ενθάρρυνση της χρήσης τοπικών υπηρεσιών και αγαθών, ώστε να διασφαλιστεί η ευρεία κατανομή των οφελών του τουρισμού, ιδίως μέσω της δημιουργίας θέσεων εργασίας και της παραγωγής εισοδήματος για τις τοπικές επιχειρήσεις. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Σεβασμός και διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και των παραδόσεων του προορισμού, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης της διατήρησης ιστορικών χώρων και της ενθάρρυνσης των πολιτιστικών ανταλλαγών και της κατανόησης. ΠΑΡΟΧΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ Προσφέροντας στους τουρίστες μια εποικοδομητική και ικανοποιητική εμπειρία που προάγει την καλύτερη κατανόηση των τοπικών περιβαλλοντικών και πολιτιστικών θεμάτων. ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Διασφάλιση ότι η ανάπτυξη του τουρισμού συμβάλλει στην κοινωνική ισότητα και ευημερία, συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας για όλους, των δίκαιων εργασιακών πρακτικών και της συμβολής στις υποδομές και τις υπηρεσίες της κοινότητας. ΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΏΝ ΚΑΙ ΝΤΌΠΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑΕΚΠΑΊΔΕΥΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΏΝ ΚΑΙ ΝΤΌΠΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑ Ευαισθητοποίηση τόσο των τουριστών όσο και των τοπικών κοινοτήτων σχετικά με τη σημασία των πρακτικών βιώσιμου τουρισμού. ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Υιοθέτηση μιας μακροπρόθεσμης προοπτικής για την αειφόρο ανάπτυξη του τουρισμού, συμπεριλαμβανομένου του προσεκτικού σχεδιασμού και της διαχείρισης των πόρων, προκειμένου να αποφευχθεί ο υπερτουρισμός και να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ανάπτυξης στο χρόνο. Πηγές για περαιτέρω ανάγνωση: Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNWTO) παρέχει πληθώρα πληροφοριών για τον βιώσιμο τουρισμό, συμπεριλαμβανομένων κατευθυντήριων γραμμών και πολιτικών που αποσκοπούν στη μεγιστοποίηση της κοινωνικοοικονομικής συμβολής του τουρισμού και στην ελαχιστοποίηση των πιθανών αρνητικών επιπτώσεων. Επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα τους: UNWTO - Βιώσιμη Ανάπτυξη. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Βιώσιμου Τουρισμού (GSTC) διαχειρίζεται τα παγκόσμια πρότυπα για τα βιώσιμα ταξίδια και τον τουρισμό, προσφέροντας κριτήρια και δείκτες για τις πρακτικές βιωσιμότητας. Οι πόροι τους είναι διαθέσιμοι εδώ: Κριτήρια GSTC Η Διεθνής Εταιρεία Οικοτουρισμού (TIES) προσφέρει πληροφορίες και εκπαιδευτικούς πόρους για τον οικοτουρισμό, έναν υποκλάδο του βιώσιμου τουρισμού που εστιάζει στην οικολογική διατήρηση και την εκπαίδευση των ταξιδιωτών σχετικά με το φυσικό περιβάλλον. 13
Έργο UST Σε μια εποχή κλιματικής αβεβαιότητας, αυξανόμενων κοινωνικών ανισοτήτων και ταχείας μεταμόρφωσης της ζωής τόσο στην ύπαιθρο όσο και στις πόλεις, ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον τουρισμό – και τον ρόλο του στη διαμόρφωση των τόπων – πρέπει να εξελιχθεί. Η ανάπτυξη των τόπων είναι μια τέτοια εξέλιξη. Προχωρά πέρα από την ιδέα του τουρισμού ως αυτοσκοπό και τον τοποθετεί ως εργαλείο – ένα μέσο για την ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων, την οικοδόμηση της ανθεκτικότητας και την υποστήριξη μιας ευρύτερης βιώσιμης μετάβασης. Για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε αυτή την αλλαγή, το πρόγραμμα UST προσκάλεσε δύο κορυφαίους εξωτερικούς εμπειρογνώμονες να συμβάλουν με τις απόψεις τους: την Kristina Lindström, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Stavanger και ειδική στην ανάπτυξη προορισμών και τόπων, και τον Joakim Forsemalm, αναπληρωτή καθηγητή εθνολογίας και πολιτισμικής γεωγραφίας με ειδίκευση στην οργανωτική αλλαγή, τις χωρικές πρακτικές και τη βιωσιμότητα. Η Kristina Lindström διαθέτει βαθιά κατανόηση της αλλαγής παραδείγματος από το μάρκετινγκ προορισμών και την προώθηση του τουρισμού προς την ολοκληρωμένη ανάπτυξη τόπων. Στο έργο της, ο τουρισμός δεν αποτελεί πλέον τον μοναδικό σκοπό των αναπτυξιακών στρατηγικών, αλλά ένα από τα πολλά εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι δήμοι για την επίτευξη μακροπρόθεσμων κοινωνικών στόχων. Ιδιαίτερα, εφιστά την προσοχή στη σημασία της ευθυγράμμισης του τουρισμού με την τοπική διακυβέρνηση, την κοινωνία των πολιτών και την περιβαλλοντική ευθύνη. Ο Joakim Forsemalm προσεγγίζει τον αειφόρο τουρισμό από μια διαφορετική οπτική γωνία. Μας υπενθυμίζει ότι κάθε δράση που αναλαμβάνουμε διαμορφώνεται από ένα πρίσμα, μια προοπτική που έχει τις ρίζες της στις αξίες, την επαγγελματική μας ταυτότητα και τις εμπειρίες μας.. Παρουσίαση της ανάπτυξης των τόπων – μέσα από μια νέα προοπτική «Η βάση της κοινωνικής βιωσιμότητας είναι η οργανωτική βιωσιμότητα. Και η βάση της οργανωτικής βιωσιμότητας είναι η προσωπική βιωσιμότητα».Joakim Forsemalm Αυτή η διττή προοπτική, στρατηγική και αναστοχαστική από τη μία πλευρά και συστημική και προσωπική από την άλλη, έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη του έργου UST. Συνδυάζοντας πρακτικά εργαλεία, όπως πλαίσια αυτοαξιολόγησης και χαρτογράφηση των ενδιαφερόμενων μερών, με θεωρητική καθοδήγηση από τομείς όπως οι μελέτες προορισμών και η πολιτιστική γεωγραφία, το έργο υποστηρίζει τους δήμους να προχωρήσουν προς μια πιο συμπεριληπτική, βιώσιμη και προσανατολισμένη στο μέλλον ανάπτυξη των περιοχών τους. Ερμηνεία της βιωσιμότητας Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι για να εργαστεί κανείς με τη βιωσιμότητα στον τουρισμό. Πολλοί δήμοι έχουν θεσπίσει πολιτικές και έχουν σημειώσει πρόοδο, αλλά δεν υπάρχει ένας μοναδικός σωστός τρόπος για να το κάνουμε αυτό ούτε μια καθιερωμένη μέθοδος που να αντιμετωπίζει αυτό το πολύπλευρο πεδίο. 14
RkJQdWJsaXNoZXIy NzYwNDE=